Gradonačelnik Banje Luke i predsjednik Pokreta Sigurna Srpska Draško Stanivuković uputio je povodom Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave poruku u kojoj je Republiku Srpsku i Srbiju opisao kao „jedno“, a Drinu kao rijeku koja ih povezuje.
Stanivuković je pritom naveo da su „ujedinjenje, jedinstvo, sloga i sloboda“ vrijednosti kojima treba težiti „beskrajno, do konačnog cilja“.
Takva formulacija dolazi u jeku predizborne kampanje i približava Stanivukovićevu retoriku porukama koje već godinama koristi lider SNSD-a Milorad Dodik kada govori o odnosima Republike Srpske i Srbije.
„Republika Srpska i Srbija su jedno“
Stanivuković je u svojoj poruci naveo:
„Drina nas spaja i spaja. Republika Srpska i Srbija su jedno. Jedan narod i jedna zastava.“
Dodao je da su ujedinjenje, jedinstvo, sloga i sloboda „svete srpske riječi“ kojima, prema njegovim riječima, treba težiti do „konačnog cilja“.
Nije precizirao šta konkretno podrazumijeva pod „konačnim ciljem“.
Zbog toga se iz same objave ne može kao činjenica zaključiti da je izričito pozvao na formalno teritorijalno ujedinjenje Republike Srpske i Srbije. Međutim, kombinacija izraza „ujedinjenje“, „konačni cilj“ i tvrdnje da su Srbija i RS „jedno“ ostavlja prostor upravo za takvo političko tumačenje.
Republika Srpska i Srbija pravno nisu „jedno“
U ustavnopravnom smislu, Stanivukovićeva formulacija nije tačna ako se shvati doslovno.
Republika Srpska je jedan od dva entiteta Bosne i Hercegovine, dok je Republika Srbija susjedna, međunarodno priznata država.
Ustav BiH dopušta entitetima da uspostavljaju posebne paralelne odnose sa susjednim državama, ali izričito propisuje da ti odnosi moraju biti u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine.
Dakle, veoma bliski kulturni, ekonomski ili institucionalni odnosi Banje Luke i Beograda sami po sebi nisu protivustavni.
Međutim, poseban odnos sa Srbijom nije pravni osnov za ukidanje državne granice niti za tretiranje Republike Srpske kao dijela Srbije.
Ustavni sud već razmatrao posebne veze RS-a sa Srbijom
Pravo Republike Srpske na posebne paralelne odnose sa Srbijom nije sporno samo po sebi.
Ustavni sud BiH je ranije utvrdio da sporazum o specijalnim paralelnim odnosima može biti u skladu s Ustavom BiH, ali upravo pod uslovom poštivanja suvereniteta, teritorijalnog integriteta i političke nezavisnosti Bosne i Hercegovine.
Sam sporazum o posebnim odnosima također se poziva na poštivanje Bosne i Hercegovine kao države.
Zbog toga postoji jasna razlika između ustavno dopuštenih specijalnih veza i političke ideje da su Srbija i Republika Srpska jedna državna cjelina.
Stanivuković sve bliži Dodikovoj retorici
Stanivukovićeva poruka posebno je zanimljiva zbog političkog rivalstva između njegovog Pokreta Sigurna Srpska i SNSD-a.
Dok se u kampanji predstavlja kao alternativa dugogodišnjoj Dodikovoj vlasti, na pitanjima nacionalnog identiteta i odnosa sa Srbijom Stanivuković sve češće koristi veoma sličan politički jezik.
Samo dan ranije Dodik je također govorio o Drini, poručujući da ona „nikada nije bila granica jednog naroda“ i da Srbija i Republika Srpska „dišu i žive kao jedno“.
Stanivuković sada šalje još sažetiju poruku: „Republika Srpska i Srbija su jedno.“
To pokazuje da se izborni sukob PSS-a i SNSD-a ne mora nužno voditi oko potpuno različitih nacionalnih politika, nego i oko pitanja ko će uvjerljivije zastupati slične identitetske poruke.
„Konačni cilj“ ostao bez objašnjenja
Politički najosjetljiviji dio Stanivukovićeve poruke jeste tvrdnja da ujedinjenju treba težiti „do konačnog cilja“.
On nije objasnio znači li pod ujedinjenjem nacionalnu i kulturnu povezanost Srba s obje strane Drine ili konkretan političko-teritorijalni projekat.
Zbog toga nije opravdano kategorički napisati da je Stanivuković pozvao na pripajanje Republike Srpske Srbiji.
Ali jednako tako nije potrebno zanemariti političku težinu formulacije.
Kada izabrani zvaničnik jednog entiteta kaže da su taj entitet i susjedna država „jedno“, a istovremeno govori o „ujedinjenju“ i „konačnom cilju“, legitimno je postaviti pitanje gdje on povlači granicu između nacionalnog jedinstva i promjene postojećeg državnog uređenja.
Granica na Drini je međunarodna granica
Drina može imati snažno kulturno i historijsko značenje za stanovništvo s obje strane rijeke, ali je na relevantnom dijelu istovremeno međunarodna granica Bosne i Hercegovine i Srbije.
Političari mogu zagovarati što slobodnije kretanje ljudi, privrednu saradnju i očuvanje zajedničkog identiteta, ali takva politika ne mijenja status državne granice.
Ustavni sud BiH posebno je naglasio da se i specijalni paralelni odnosi entiteta sa susjednim državama moraju ocjenjivati kroz odredbe o suverenitetu i teritorijalnom integritetu BiH.
Praznik ustanovljen 2020. godine
Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave obilježava se 15. septembra, na godišnjicu proboja Solunskog fronta 1918. godine.
Zajedničko obilježavanje ustanovljeno je 2020. odlukama vlada Srbije i Republike Srpske, s obrazloženjem da se njime želi jačati jedinstvo srpskog naroda.
Prva velika zajednička svečanost održana je naredne godine.
Centralna manifestacija održana 14. septembra u Banjoj Luci
Iako se praznik obilježava 15. septembra, ovogodišnja centralna manifestacija organizovana je 14. septembra 2026. u Banjoj Luci.
Ceremonija je održana u Sportskoj dvorani „Borik“, a delegaciju Srbije predvodio je predsjednik Vlade Srbije u tehničkom mandatu Đuro Macut. Prisustvovali su i predsjednik RS-a Siniša Karan, premijer Savo Minić, Željka Cvijanović, Milorad Dodik i drugi zvaničnici.
Na ulicama Banje Luke i institucijama bile su istaknute zastave Republike Srpske i srpske nacionalne zastave, što je bilo dio organizovanog obilježavanja. Nadležno ministarstvo RS-a prethodno je pozvalo građane i institucije da ih istaknu.
Izborna kampanja dodatno pojačava nacionalne poruke
Stanivukovićeva objava dolazi svega nekoliko sedmica pred Opće izbore 4. oktobra, kada njegov Pokret Sigurna Srpska pokušava ozbiljno ugroziti dominaciju SNSD-a u Republici Srpskoj.
U tom kontekstu poruka ima i jasnu predizbornu dimenziju.
PSS želi Stanivukovića predstaviti kao smjenu generacija i političku alternativu Dodiku, ali njegova posljednja izjava pokazuje da ta alternativa ne mora podrazumijevati odustajanje od snažne nacionalne retorike i političkog povezivanja RS-a sa Srbijom.
Razlika između dvije politike zato će se morati mjeriti konkretnim programima, odnosom prema institucijama BiH i poštivanjem ustavnih granica, a ne samo intenzitetom poruka o nacionalnom jedinstvu.
Jedinstvo je politička poruka, državnost je pravna činjenica
Stanivuković ima pravo zagovarati nacionalno, kulturno i političko povezivanje Srba u Srbiji i Bosni i Hercegovini.
Ali pravna činjenica ostaje nepromijenjena: Republika Srpska i Republika Srbija nisu „jedno“ u državnom smislu.
Republika Srpska je entitet unutar Bosne i Hercegovine. Specijalne veze sa Srbijom dopuštene su upravo Ustavom BiH, ali samo dok poštuju suverenitet i teritorijalni integritet države kojoj RS pripada.
Zato je najpreciznije Stanivukovićevu izjavu tretirati kao snažnu političku i nacionalnu poruku čije značenje on nije do kraja definisao — a ne kao pravnu činjenicu o odnosu dvije teritorije.
