Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik ponovo je u javnu raspravu vratio pitanje granice između Bosne i Hercegovine i Srbije, poručivši povodom 15. septembra da „Drina nikada nije bila granica jednog naroda“ te da Srbija i Republika Srpska danas „dišu i žive kao jedno“.
Dodikova objava uslijedila je uoči Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, koji Srbija i Republika Srpska zajednički obilježavaju 15. septembra.
Njegove poruke dolaze i u politički osjetljivom trenutku za odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama: Washington mu je u oktobru 2025. ukinuo ranije sankcije, ali je grupa utjecajnih američkih senatora i kongresmena ove godine od Trumpove administracije ponovo zatražila restriktivne mjere.
„Drina nikada nije bila granica jednog naroda“
Dodik je u objavi naveo da 15. septembar za njega nije samo praznik zastave, nego simbol jedinstva Srba bez obzira na državne granice.
„Drina nikada nije bila granica jednog naroda, iste vjere, jezika, istorije i pamćenja“, poručio je, dodajući da Srbija i Republika Srpska „dišu i žive kao jedno“.
Posebno je pohvalio predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, navodeći da je razumio da se „administrativne granice poštuju“, ali da ne moraju biti prepreka povezivanju Srba.
Drina ipak jeste međunarodna državna granica
Dodikova formulacija ima političko i identitetsko značenje, ali u pravnom smislu zahtijeva jasnu korekciju.
Drina je na tom području dio međunarodno priznate granice između Bosne i Hercegovine i Republike Srbije.
Ustavni poredak proizašao iz Dejtonskog sporazuma potvrđuje kontinuitet Bosne i Hercegovine unutar njenih međunarodno priznatih granica. Republika Srpska je jedan od dva entiteta unutar BiH, a ne država koja ima vlastitu međunarodnu granicu sa Srbijom.
Zato se Dodikova tvrdnja da Drina „nije granica jednog naroda“ može tumačiti kao poruka o nacionalnom identitetu, ali ne mijenja njen međunarodnopravni status.
Specijalne veze sa Srbijom jesu dozvoljene, ali imaju granicu
Republika Srpska po Ustavu BiH ima pravo uspostavljati posebne paralelne odnose sa susjednim državama.
Međutim, Ustav izričito propisuje da takve veze moraju biti u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine. Ustavni sud BiH također je nadležan da odlučuje jesu li konkretne odluke o takvim odnosima u skladu s Ustavom.
To znači da bliska saradnja Banje Luke i Beograda sama po sebi nije protivna Daytonu, ali ne može pravno prerasti u brisanje međunarodne granice ili spajanje teritorija.
Dodik nije prvi put poručio da mu „smeta granica na Drini“
Aktuelna objava uklapa se u širu političku retoriku predsjednika SNSD-a.
Tokom kampanje već je govorio da je Republika Srpska „zagledana u Srbiju“, da mu „smeta granica na Drini“ i da se radi na tome da ona, u političkom smislu, ne bude prepreka između Srba.
Takve izjave imaju posebno značenje jer OHR i međunarodni predstavnici još od implementacije Daytona upozoravaju da posebne veze entiteta sa susjedima ne mogu biti korištene za de facto ili de jure podjelu Bosne i Hercegovine.
Sankcije su mu ukinute u oktobru 2025.
Američko Ministarstvo finansija, odnosno OFAC, 29. oktobra 2025. uklonilo je Dodika sa liste posebno označenih i blokiranih osoba.
Istom odlukom uklonjeni su i brojni njegovi saradnici, članovi porodice i kompanije koje su američke vlasti ranije povezivale s njegovom političkom i poslovnom mrežom.
Ukidanje sankcija bio je veliki politički zaokret u odnosu Washingtona prema Dodiku.
Senator Grassley je nekoliko dana kasnije izjavio da podržava nagrađivanje „dobrog ponašanja“, ali upozorio da SAD treba nastaviti pažljivo pratiti Dodikove poteze.
Grassley i grupa senatora već traže ponovno uvođenje sankcija
Međutim, američka politička rasprava nije završena ukidanjem sankcija.
Senatori Jeanne Shaheen, Chuck Grassley, Roger Wicker, Dick Durbin, Thom Tillis i Elizabeth Warren, zajedno s članovima Predstavničkog doma Mikeom Turnerom i Ann Wagner, 27. marta 2026. poslali su pismo državnom sekretaru Marcu Rubiju i ministru finansija Scottu Bessentu.
Od Trumpove administracije eksplicitno su zatražili da ponovo uvede sankcije Miloradu Dodiku i relevantnim saradnicima.
Pozvali se na NDAA
Zakonodavci su se pritom pozvali na Western Balkans Democracy and Prosperity Act, uključen u američki Zakon o odobrenju sredstava za nacionalnu odbranu za fiskalnu 2026. godinu.
U njihovom pismu posebno se navodi odredba prema kojoj se sankcije mogu odnositi na osobe koje poduzimaju aktivnosti ili provode politike koje ugrožavaju mir, sigurnost, stabilnost ili teritorijalni integritet država Zapadnog Balkana.
Senatori su ocijenili da Dodikova secesionistička retorika, osporavanje državnih institucija i veze sa stranim akterima mogu potpasti pod takve kriterije.
To je njihov pravni i politički stav. Konačnu odluku o tome ispunjava li određena osoba kriterije za američke sankcije donosi izvršna vlast SAD-a.
Grassley se oglasio i pred Mladićevu sahranu
Grassley je zajedno s drugim američkim senatorima početkom septembra ponovo javno govorio o Republici Srpskoj i Srbiji.
Uoči sahrane Ratka Mladića upozorili su vlasti Srbije i Republike Srpske da se ne pridružuju zvaničnom veličanju pravosnažno osuđenog za genocid i druge teške zločine.
To pokazuje da u dijelu američkog Kongresa i dalje postoji snažna kritika politike Dodika i vlasti u Beogradu.
Međutim, nije precizno tvrditi da je Grassley upravo nakon najnovije Dodikove izjave o Drini podnio novi zahtjev za sankcije, osim ako se pojavi dodatno, novije pismo.
Dodik istovremeno tuži Trumpovu administraciju
Paradoksalno, dok dio američkih senatora traži povratak sankcija, Dodik i grupa s njim povezanih osoba vode spor protiv američke administracije.
Predmet je 14. aprila 2026. pokrenut pred Federalnim okružnim sudom za Južni distrikt Floride.
Među tuženima su američko Ministarstvo finansija, OFAC, ministar finansija Scott Bessent i predsjednik Sjedinjenih Američkih Država.
Šta Dodik zapravo traži od američkog suda?
Dopunjenom tužbom tužioci tvrde da i nakon skidanja sa sankcijskih lista trpe posljedice zato što ih privatne baze podataka i pojedine finansijske institucije i dalje evidentiraju kao bivše sankcionisane osobe.
Traže potpunije uklanjanje takvih oznaka iz američkih evidencija, obavještavanje privatnih provajdera podataka o prestanku sankcija i nominalnu odštetu od po jednog dolara za svakog pojedinačnog tužioca zbog navodnog kršenja njihovih ustavnih prava.
Dakle, nije riječ prvenstveno o tužbi radi velike novčane odštete, nego o pokušaju pravnog osporavanja posljedica ranijeg sankcijskog režima.
Sud još nije konačno odlučio o tim zahtjevima.
Poruka o Drini može ponovo postati argument Dodikovih kritičara
Sama izjava da se „administrativne granice poštuju“ ublažava najradikalnije moguće tumačenje njegove poruke.
Ipak, istovremene formulacije o Drini, „jednom i nedjeljivom srpskom identitetu“ i Srbiji i Republici Srpskoj koje „žive kao jedno“ mogu biti politički relevantne američkim zakonodavcima koji već tvrde da Dodik nastavlja koristiti secesionističku retoriku.
Upravo je pitanje poštivanja teritorijalnog integriteta BiH centralno i u pismu senatora kojim se traži ponovno uvođenje sankcija.
To, međutim, ne znači da će jedna objava automatski proizvesti novu američku mjeru.
15. septembar nije samo „Dan zastave“
Važna je i terminološka preciznost.
Zvaničan naziv obilježavanja jeste Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, a Srbija i Republika Srpska zajednički ga obilježavaju u znak sjećanja na 15. septembar 1918. i proboj Solunskog fronta.
Zajedničko obilježavanje uvedeno je odlukama vlasti Srbije i Republike Srpske i prvi put održano 2020/2021. godine.
Zato je „Dan zastave“ skraćeni naziv koji se često koristi u javnosti, ali nije puni službeni naziv manifestacije.
Washington sada ima dvije potpuno suprotne poruke pred sobom
Dodikova politička pozicija prema SAD-u danas je neuobičajena.
S jedne strane, Trumpova administracija ukinula mu je sankcije i otvorila prostor za znatno drugačiji odnos Washingtona prema vlastima Republike Srpske.
S druge, utjecajna grupa republikanaca i demokrata u Kongresu smatra da su novi zakonski uslovi za sankcionisanje već ispunjeni i od administracije traži da ih ponovo uvede.
Dodik istovremeno vodi sudski spor protiv američkog Ministarstva finansija, OFAC-a i samog predsjednika Trumpa.
Njegove nove izjave o Drini i srpskom nacionalnom jedinstvu zato neće nužno dovesti do novih sankcija, ali će gotovo sigurno biti čitane i kroz već postojeći spor u Washingtonu o tome predstavlja li njegova politika legitimno zagovaranje entitetskih prava ili prijetnju suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine.
