Američki kapital sve snažnije ulazi u energetski sektor Balkana, a novi projekti vrijedni milijarde dolara već izazivaju zabrinutost u dijelu evropskih političkih i energetskih krugova.
Dok Evropska unija insistira na zelenoj tranziciji i smanjenju zavisnosti od fosilnih goriva, Sjedinjene Američke Države ubrzano šire svoju energetsku infrastrukturu u jugoistočnoj Evropi kroz gasovode, LNG terminale, elektrane i preuzimanje strateških energetskih objekata.
Posebnu pažnju izazvao je nedavni skup u Banjoj Luci pod nazivom „Samit o ekonomiji i sigurnosti“, koji je organizovao Gold Institute for International Strategy, organizacija povezana s bivšim američkim generalom Michaelom Flynnom. Među učesnicima samita bio je i predsjednik SNSD-a Milorad Dodik, a jedna od glavnih tema bili su veliki energetski projekti na Balkanu.
Američki LNG stiže u BiH
Prema informacijama koje su objavili strani mediji, kompanija AAFS Infrastructure and Energy, iza koje stoje Joseph Flynn, brat Michaela Flynna, te Jesse Binnall, advokat poznat po saradnji s Donaldom Trumpom, dobila je značajnu ulogu u projektu Južne plinske interkonekcije između Hrvatske i Bosne i Hercegovine.
Riječ je o projektu koji bi Bosni i Hercegovini omogućio pristup američkom ukapljenom prirodnom gasu (LNG), a planovi uključuju i izgradnju više velikih gasnih elektrana u Tuzli, Kaknju i Mostaru.
Pristalice projekta tvrde da će nova infrastruktura povećati energetsku sigurnost zemlje i smanjiti zavisnost od ruskog gasa.
Kritike zbog moguće nove zavisnosti
Međutim, dio stručne javnosti upozorava da bi Bosna i Hercegovina mogla samo zamijeniti jednu zavisnost drugom.
Kritičari smatraju da bi dugoročno oslanjanje na američke energetske kompanije moglo stvoriti novu vrstu političke i ekonomske zavisnosti, dok su dodatne kontroverze izazvale informacije da su pojedini zakonski okviri prilagođavani bez klasičnih međunarodnih tendera, što je otvorilo pitanja transparentnosti i konkurencije.
Širenje američkog utjecaja širom regiona
Bosna i Hercegovina nije jedina država u kojoj Washington širi svoje energetsko prisustvo.
U Hrvatskoj se dodatno razvijaju kapaciteti LNG terminala na Krku, dok se u Albaniji realizuju projekti vezani za skladištenje i distribuciju ukapljenog gasa.
U Grčkoj američke kompanije učestvuju u istraživanju potencijalnih nalazišta gasa u Jonskom moru i drugim dijelovima Mediterana, dok se u Bugarskoj i Rumuniji provode procesi preuzimanja energetskih objekata koji su ranije bili povezani s ruskim kapitalom.
Paralelno s tim, američke kompanije ulažu i u nuklearnu energiju kroz modernizaciju postojećih elektrana i razvoj novih kapaciteta.
Geopolitika iza energetike
Analitičari smatraju da je riječ o mnogo širem geopolitičkom projektu od samih energetskih investicija.
Osim otvaranja novih tržišta za američki LNG, cilj je i smanjenje ruskog utjecaja u Evropi te uspostavljanje novih energetskih pravaca koji bi bili pod snažnim američkim političkim i ekonomskim utjecajem.
Zbog toga dio evropskih zvaničnika s rezervom posmatra ove procese, upozoravajući da bi velika ulaganja u gasnu infrastrukturu mogla usporiti planove dekarbonizacije i udaljiti region od evropskih klimatskih ciljeva.
Balkan kao novo energetsko bojište
Dok Washington ove projekte predstavlja kao doprinos energetskoj sigurnosti i stabilnosti regiona, pojedini evropski analitičari upozoravaju da bi Balkan mogao postati novo poprište geopolitičkog nadmetanja između velikih sila.
Energetika se tako sve više pretvara u pitanje političkog utjecaja, a odluke koje se danas donose o gasovodima, elektranama i terminalima mogle bi dugoročno odrediti odnose snaga na Balkanu i u Evropi.
