Armenija se nalazi u središtu sve intenzivnijeg geopolitičkog nadmetanja između Rusije i Sjedinjenih Američkih Država uoči parlamentarnih izbora zakazanih za 7. juni. Analitičari ocjenjuju da bi predstojeći izbori mogli predstavljati prekretnicu u vanjskopolitičkom kursu ove kavkaske države, koja posljednjih godina ubrzano jača veze sa Zapadom.
Nakon sticanja nezavisnosti 1991. godine, Armenija je decenijama bila jedan od najbližih saveznika Moskve na prostoru bivšeg Sovjetskog Saveza. Međutim, odnosi između dvije zemlje značajno su zahladili nakon događaja u Nagorno-Karabahu 2023. godine, kada je Azerbejdžan vojnom operacijom preuzeo kontrolu nad spornom teritorijom, što je izazvalo masovni odlazak armenskog stanovništva iz regije.
Pogoršanje odnosa s Moskvom
Armenske vlasti otvoreno su kritikovale Rusiju zbog izostanka reakcije tokom sukoba u Nagorno-Karabahu. Kao odgovor, Erevan je zamrznuo članstvo u Organizaciji ugovora o kolektivnoj sigurnosti (CSTO), vojnom savezu predvođenom Moskvom, te pokrenuo procese približavanja Evropskoj uniji.
Kremlj je više puta upozorio da bi daljnje udaljavanje Armenije od ruskog političkog i ekonomskog bloka moglo imati ozbiljne posljedice. Ruski zvaničnici najavili su mogućnost ukidanja povlaštenih energetskih aranžmana i drugih ekonomskih pogodnosti ukoliko Erevan nastavi evropske integracije.
Podrška SAD-a i novi strateški projekti
S druge strane, Washington sve otvorenije podržava armenskog premijera Nikola Pašinjana i njegovu prozapadnu politiku. Sjedinjene Američke Države posljednjih mjeseci intenzivirale su saradnju s Armenijom kroz sporazume o infrastrukturi, energetici i eksploataciji kritičnih minerala.
Posebnu pažnju privukla je inicijativa o razvoju novog transportnog koridora koji bi povezivao Centralnu Aziju s evropskim tržištem bez prolaska kroz Rusiju, Iran ili Kinu. Ovaj projekat mogao bi dodatno povećati geostrateški značaj Armenije.
Tokom nedavne posjete američkih zvaničnika Erevanu potpisani su sporazumi o strateškom partnerstvu koji bi trebali ojačati političku i ekonomsku saradnju između dvije zemlje.
Pašinjan favorit pred izbore
Prema posljednjim istraživanjima javnog mnijenja, vladajuća stranka Građanski dogovor premijera Pašinjana ima uvjerljivu prednost pred opozicijom. Njegova politika približavanja Evropskoj uniji uživa značajnu podršku građana, posebno među mlađim generacijama.
Istraživanja pokazuju da većina Armenaca podržava evropski put zemlje, dok se podrška tradicionalnom oslanjanju na Rusiju smanjuje. Upravo zbog toga predstojeći izbori imaju mnogo širi značaj od unutrašnje politike te se posmatraju kao svojevrsni referendum o geopolitičkoj budućnosti Armenije.
Važni izbori za cijeli region
Rezultat izbora mogao bi imati posljedice ne samo za Armeniju nego i za cijeli Južni Kavkaz. Ukoliko proevropske snage potvrde mandat, očekuje se nastavak integracijskih procesa prema Evropskoj uniji i dodatno jačanje odnosa sa Sjedinjenim Američkim Državama.
Istovremeno, Moskva nastoji zadržati utjecaj u regiji koju tradicionalno smatra dijelom svoje interesne sfere. Zbog toga se parlamentarni izbori u Armeniji smatraju jednim od najvažnijih političkih događaja godine na postsovjetskom prostoru.
Dok se približava izborni dan, Armenija se nalazi na raskrsnici između dva geopolitička pravca, a odluka birača mogla bi dugoročno odrediti njen položaj između Istoka i Zapada.
