Nova strategija Sjedinjenih Američkih Država prema Zapadnom Balkanu pokazuje značajnu promjenu pristupa prema Bosni i Hercegovini, koja se sve manje posmatra kao postratni projekat demokratizacije, a sve više kao važno geopolitičko područje u kojem se prepliću energetski, sigurnosni i globalni interesi velikih sila.
Analiza novinarke Nafise Latić za Turkiye Today fokusira se na izvještaj State Department dostavljen američkom Kongresu, u kojem se vidi promjena prioriteta američke politike prema regionu.
Dok su ranijih godina ključne teme bile demokratizacija, ustavne reforme i euroatlantske integracije, novi dokument mnogo više pažnje posvećuje energetskoj sigurnosti, suzbijanju ruskog i kineskog uticaja te zaštiti strateških interesa SAD-a na Balkanu.
Energetika postaje ključ američke politike
U analizi se navodi da se Bosna i Hercegovina danas sve više posmatra kao strateški koridor za energetsku i sigurnosnu politiku Zapada, posebno kroz projekte poput Južne plinske interkonekcije između Bosna i Hercegovina i Hrvatska.
Autorka ističe da je energetika postala centralna tačka nove američke strategije, jer Washington želi smanjiti energetsku zavisnost regiona od ruskog gasa i istovremeno ojačati prisustvo zapadnih energetskih kompanija na Balkanu.
Kontradiktoran odnos prema Dodiku
Poseban dio analize odnosi se na odnos američke administracije prema predsjedniku SNSD-a Milorad Dodik.
Iako američki dokument formalno podržava teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine i upozorava na moguće destabilizacije regiona, izbjegava direktno adresirati Dodikovu dugogodišnju secesionističku retoriku.
Dodatnu pažnju izaziva činjenica da je administracija američkog predsjednika Donald Trump krajem 2025. godine ukinula dio ekonomskih sankcija Dodiku, članovima njegove porodice i određenim saradnicima, dok pojedini članovi američkog Kongresa istovremeno traže ponovno uvođenje sankcija zbog prijetnji Dejtonskom sporazumu.
Prema analizi, takva kontradiktorna politika ostavlja utisak da Washington sve više prelazi na pragmatične dogovore sa snažnim regionalnim akterima, umjesto na direktno suprotstavljanje destabilizirajućim politikama.
Slabljenje uticaja Evropske unije
U tekstu se navodi i da Evropska unija gotovo nestaje iz nove američke strategije za Zapadni Balkan, što se tumači kao znak slabljenja evropskog političkog uticaja u regionu.
Autorka smatra da se Evropska unija i dalje dominantno fokusira na reformske procese i politiku proširenja, dok stvarne geopolitičke odnose na Balkanu sve više oblikuju odnosi između SAD-a, Rusija i Kina.
Posebno se naglašava da Rusija koristi etničke podjele i energetski uticaj za destabilizaciju regiona, dok Kina širi svoj ekonomski uticaj kroz infrastrukturne projekte, kredite i industrijska ulaganja.
Odlazak Schmidta kao simbol kraja jedne ere
Odlazak visokog predstavnika Christian Schmidt u analizi je predstavljen kao simbol završetka ere međunarodnog intervencionizma u Bosni i Hercegovini.
Prema ocjeni autorice, Schmidt je predstavljao model međunarodne politike u kojem je Zapad bio spreman direktno intervenirati u političke procese u BiH, dok nova američka strategija pokazuje znatno manje spremnosti za takav pristup.
Zaključak analize jeste da međunarodna zajednica danas možda više nije fokusirana na transformaciju Bosne i Hercegovine u funkcionalnu demokratsku državu, nego prvenstveno na očuvanje stabilnosti, sprječavanje većih sukoba i zaštitu strateških interesa Zapada na Balkanu.
