Njemački list Frankfurter Allgemeine Zeitung objavio je opsežnu analizu u kojoj upozorava da se odnosi između Sjedinjene Američke Države i Evropska unija na zapadnom Balkanu ubrzano mijenjaju, dok Bosna i Hercegovina postaje jedno od ključnih mjesta novog geopolitičkog rivalstva između Vašingtona i Brisela.
Autor analize Michael Martens tvrdi da najavljeno povlačenje Christian Schmidt predstavlja mnogo više od obične kadrovske promjene u Bosni i Hercegovini.
„Slučaj pokazuje da Evropljani i Amerikanci više nisu partneri čak ni na Balkanu, nego geopolitički rivali“, navodi Martens.
Vašington i Brisel više ne djeluju kao saveznici
Prema ocjeni njemačkog lista, sadašnja američka administracija Evropsku uniju više ne posmatra kao strateškog partnera, već kao političkog konkurenta, dok Balkan koristi za demonstraciju vlastitog uticaja.
Martens navodi da se u Vašingtonu sve otvorenije razvija pristup prema kojem SAD i EU imaju različite interese na Balkanu.
„Iz perspektive sadašnjih vlasti u Vašingtonu oni sebe ne vide kao partnere Evropske unije, nego kao njene konkurente“, piše autor.
U tom kontekstu, analiza tvrdi da je pritisak na Schmidta da napusti funkciju dio šire promjene američke politike prema Bosni i Hercegovini i regionu.
Dodik kao ključna figura nove političke realnosti
Veliki dio teksta posvećen je ulozi Milorad Dodik, kojeg Frankfurter Allgemeine opisuje kao najuticajnijeg političara među bosanskim Srbima i jednog od najbližih evropskih saveznika Vladimir Putin.
Martens podsjeća da je Dodik tokom druge polovine devedesetih godina imao snažnu podršku Zapada, uključujući tadašnju američku državnu sekretarku Madeleine Albright.
„Ono što danas zvuči gotovo nevjerovatno tada je djelovalo logično: Dodik se suprotstavljao mrežama ratnog zločinca Radovana Karadžića, predstavljao se kao prozapadni političar i genocid u Srebrenici nazivao pravim imenom — genocidom“, navodi autor.
Međutim, prema analizi njemačkog lista, Dodik je danas centralna figura separatističke politike u BiH.
„Danas je Dodik vodeća snaga separatizma u Bosni. Već gotovo dvije decenije prijeti odvajanjem RS-a od ostatka države“, piše Frankfurter Allgemeine.
List tvrdi da je ključna razlika u odnosu na raniji period to što Dodik sada djeluje uz „prešutnu američku toleranciju“, a moguće i određeni stepen podrške iz Vašingtona.
Upozorenje na novu destabilizaciju regiona
Martens upozorava da bi eventualno urušavanje Bosne i Hercegovine moglo proizvesti ozbiljnu sigurnosnu krizu na Balkanu.
Posebno naglašava činjenicu da značajan broj nesrpskog stanovništva živi na teritoriji Republika Srpska, te da bi pokušaji razbijanja države mogli izazvati ozbiljne političke i društvene posljedice.
„Bosanski muslimani ne bi stajali po strani ukoliko bi Dodik pokušao uništiti njihovu državu“, navodi se u tekstu.
Autor smatra da bi se u takvom scenariju i Aleksandar Vučić našao pod velikim pritiskom da politički ili drugačije podrži bosanske Srbe.
„Ako bi izbilo nasilje, Vučić bi se našao pod pritiskom da pomogne ‘srpskoj braći u Bosni’“, piše Martens.
Ipak, list naglašava da trenutna situacija ne znači nužno povratak nasilja, ali upozorava da bi dodatno slabljenje međunarodnih mehanizama moglo povećati rizik od destabilizacije.
OHR kao „papirni tigar“
Analiza posebno problematizira ulogu Ured visokog predstavnika, za koji autor tvrdi da je izgubio stvarni politički uticaj.
Iako visoki predstavnik formalno raspolaže širokim ovlaštenjima, uključujući mogućnost nametanja zakona i smjene političara, Martens smatra da OHR u praksi više nema kapacitet za provođenje svojih odluka.
„Visoki predstavnici su već dugo samo papirni tigrovi“, navodi Frankfurter Allgemeine.
Kao primjer navodi činjenicu da je Dodik i dalje dominantna politička figura među Srbima uprkos sukobima sa Schmidtom i sudskim procesima koji se vode protiv njega.
Martens smatra da bi u slučaju ozbiljne sigurnosne krize visoki predstavnik bio gotovo nemoćan.
„Ako bi se nasilje vratilo u Bosnu, visoki predstavnik bi možda mogao objaviti oštro protestno pismo na internetu — osim toga bio bi bespomoćan“, piše autor.
Poziv na zatvaranje OHR-a i jačanje evropskog puta
Frankfurter Allgemeine ide i korak dalje tvrdeći da je OHR posljednjih godina postao kontraproduktivna institucija jer domaćim političarima omogućava izbjegavanje odgovornosti za donošenje teških odluka.
„Kancelarija visokog predstavnika već dvadeset godina je mrtav konj koji je iscrpljen od jahanja“, navodi Martens, pozivajući se na izjave bivših visokih predstavnika.
List smatra da bi evropske države trebale zajednički spriječiti imenovanje novog visokog predstavnika nakon Schmidtovog odlaska te podržati zatvaranje OHR-a nakon narednih izbora u BiH.
Prema ocjeni autora, otvorena pitanja poput državne imovine i odnosa između različitih nivoa vlasti trebala bi se rješavati kroz proces evropskih integracija i pregovore sa Evropskom unijom.
Istovremeno, upozorava se da Evropska unija mora hitno vratiti kredibilitet politici proširenja na zapadni Balkan.
„Sadašnji prividni pregovori bez vidljivog kraja nisu vjerodostojni“, zaključuje Martens.
Autor na kraju ocjenjuje da vakuum nastao slabljenjem evropskog uticaja na Balkanu sve više koriste Rusija, Kina, ali sada i same Sjedinjene Američke Države.
