Evropsko energetsko tržište suočava se s ozbiljnim poremećajima nakon nagle eskalacije sukoba na Bliskom istoku, zbog čega su cijene prirodnog plina u jednom danu porasle za više od 20 posto i dostigle najviši nivo u posljednjih godinu dana.
Prema podacima s referentne nizozemske berze TTF, cijena plina za isporuku u aprilu tokom prijepodneva dostigla je 39,84 eura po megavatsatu, što predstavlja rast od čak 24,6 posto u odnosu na zatvaranje trgovanja krajem prošle sedmice. U pojedinim trenucima cijena se približila i granici od 41 euro, što je najviši zabilježeni nivo od februara prošle godine.
Sukob na Bliskom istoku uzdrmao energetske tokove
Glavni uzrok snažnog rasta cijena je eskalacija sukoba nakon američko-izraelskih napada na Iran i iranskog odgovora raketiranjem ciljeva u Izraelu i američkih vojnih baza u regiji. Posebnu zabrinutost tržišta izazvala je situacija u Hormuškom tjesnacu, jednom od najvažnijih svjetskih pomorskih pravaca za transport energenata.
Iako Iran zvanično nije proglasio zatvaranje Hormuškog tjesnaca, promet tankera kroz ovaj strateški prolaz je drastično smanjen. Dodatni pritisak stvorila su upozorenja osiguravajućih kuća koje su najavile da neće pokrivati brodske pošiljke u širem području Perzijskog zaljeva, čime je povećan rizik za isporuku nafte i ukapljenog prirodnog plina.
Evropa posebno osjetljiva na poremećaje
Prema podacima Međunarodne agencije za energiju, kroz Hormuški tjesnac dnevno prolazi oko 20 miliona barela nafte, kao i približno 20 posto globalnih isporuka LNG-a, od čega veliki dio dolazi iz Katara – jednog od ključnih dobavljača za evropsko tržište.
Situaciju dodatno komplikuje činjenica da je Evropska unija već značajno smanjila uvoz ruskog plina putem cjevovoda, dok se u narednom periodu planira i potpuni prekid nabavke ruskog LNG-a. Zbog toga se EU u velikoj mjeri oslanja na isporuke iz Sjedinjenih Američkih Država, Katara i Norveške, što poremećaje u Perzijskom zaljevu čini posebno osjetljivim za evropsku energetsku sigurnost.
Analitičari upozoravaju da bi daljnja eskalacija sukoba ili dugotrajniji zastoj u transportu kroz Hormuški tjesnac mogli dodatno pogurati cijene plina i energije u Evropi, s direktnim posljedicama po privredu i potrošače.
