Penzioni sistemi u Bosni i Hercegovini nalaze se pred jednom od najozbiljnijih kriza do sada. Nepovoljni demografski trendovi, masovno iseljavanje i pad broja zaposlenih koji uplaćuju doprinose doveli su do toga da se problem, koji se godinama smatrao dugoročnim, pretvara u direktnu i kratkoročnu prijetnju budžetima.
U oba entiteta penzioni fondovi trpe snažan fiskalni pritisak, zbog čega vlasti sve češće nadoknađuju nedostatak sredstava direktnim transferima iz budžeta. Time se briše granica između sistema penzionog osiguranja i klasične socijalne pomoći.
Više penzionera nego radnika u realnom sektoru
Iako se slični problemi bilježe i u drugim evropskim zemljama, situaciju u BiH dodatno pogoršavaju složena administracija, fragmentirano tržište rada i visoka stopa ekonomske neaktivnosti stanovništva. Kako broj penzionera konstantno raste, a radna snaga se smanjuje, penzioni sistem postaje izuzetno osjetljiv na svaku ekonomsku krizu.
Prema podacima Federalnog zavoda za statistiku, u Federaciji BiH je tokom 2024. godine bilo ukupno 547.660 zaposlenih. Od tog broja, 173.013 zaposleno je u javnom sektoru, dok je 374.647 radilo u privatnom sektoru, koji nosi gotovo sav teret finansiranja sistema.
Istovremeno, u Federaciji BiH registrovano je 464.203 penzionera, što znači da ih ima više nego radnika u privatnom, odnosno realnom sektoru. Ovaj odnos predstavlja ozbiljan alarm za održivost penzionog sistema.
Razlika između zaposlenih i penzionera se topi
Na nivou cijele države, podaci Agencije za statistiku BiH pokazuju da je u septembru 2025. godine bilo 853.172 zaposlenih, dok je broj penzionera iznosio 758.203. Razlika između onih koji uplaćuju doprinose i onih koji primaju penzije manja je od 100.000, što stručnjaci ocjenjuju kao dugoročno neodrživo stanje.
Svako usporavanje ekonomije, pad izvoza, rast inflacije ili novi talas iseljavanja može direktno ugroziti redovnu isplatu penzija.
Rast zaposlenosti u RS-u dolazi iz javnog sektora
U Republici Srpskoj formalno se bilježi rast zaposlenosti, ali gotovo isključivo zahvaljujući širenju javnog sektora. Prema podacima Zavoda za penzijsko i invalidsko osiguranje RS, u posljednje dvije godine u javnom sektoru zaposleno je više od 7.400 novih radnika.
S druge strane, privatni sektor bilježi pad. Na kraju 2024. godine u privatnim firmama u RS-u bilo je 136.543 radnika, a samo tokom 2025. godine broj zaposlenih u realnom sektoru smanjen je za 2.137.
Pitanje održivosti sistema
Iako ukupan broj zaposlenih u RS-u raste, struktura tog rasta pokazuje da se teret finansiranja sve više prebacuje na budžet, dok realna ekonomija slabi. Takav trend dugoročno dovodi u pitanje ne samo penzioni sistem, već i ukupnu fiskalnu stabilnost entiteta i države.
Bez ozbiljnih reformi tržišta rada, demografske politike i jačanja privatnog sektora, pitanje „ko će sutra plaćati penzije“ postaje jedno od ključnih ekonomskih i društvenih pitanja u Bosni i Hercegovini.
